سقف متحرک مسجد زعیم – منیریه

در پروژه مسجد زعیم، واقع در میدان منیریه تهران، ۱۹۰ مترمربع سقف متحرک پارچه‌ای مدل شیب‌دار یک‌طرفه برای پوشش حیاط این مسجد طراحی و اجرا کردیم. مسجد زعیم از بناهای قدیمی تهران است که در سال ۱۳۴۵ به‌عنوان یکی از موقوفات سید نصرالله زعیم به ثبت رسیده است. هدف اصلی این پروژه، افزایش فضای قابل استفاده برای نمازگزاران در فصل‌های مختلف سال، بدون ایجاد تغییرات گسترده در معماری مسجد بود.

یکی از مهم‌ترین نیازهای این مجموعه، کمبود ظرفیت فضای داخلی برای حضور نمازگزاران بود. به همین دلیل، استفاده از حیاط به‌عنوان فضای مکمل برگزاری نماز مورد توجه قرار گرفت. اجرای سقف متحرک این امکان را فراهم می‌کند که هنگام مساعد بودن هوا، حیاط به‌صورت روباز استفاده شود و در زمان بارندگی یا تابش شدید آفتاب، با بستن پوشش، شرایط مناسب‌تری برای حضور نمازگزاران ایجاد شود.

مهم‌ترین چالش طراحی و اجرای این پروژه، حفظ هویت معماری سنتی مسجد زعیم بود. وجود عناصر قدیمی مانند محراب کاشی‌کاری‌شده و منبر چوبی خراطی‌شده، اهمیت هماهنگی سازه جدید با فضای تاریخی مسجد را دوچندان می‌کرد. ازاین‌رو، در فرایند طراحی تلاش شد با حداقل تغییرات در معماری موجود، پوششی متناسب با ساختار بنا اجرا شود. همچنین ارتفاع زیاد سازه نسبت به کف حیاط، به حفظ شکوه و تناسبات فضایی مسجد کمک کرده است.

برای پوشش حیاط، سقف متحرک پارچه‌ای مدل شیب‌دار یک‌طرفه انتخاب شد. این سیستم با قابلیت باز و بسته شدن، امکان کنترل میزان پوشش فضای حیاط را فراهم می‌کند. برخلاف سقف ثابت که به‌صورت دائمی فضای باز را می‌پوشاند، این راهکار اجازه می‌دهد ماهیت روباز حیاط در شرایط مناسب حفظ شود و در زمان نیاز، محیطی سرپوشیده برای نمازگزاران فراهم آید.

در بخش تجهیزات، از موتور برقی Somfy فرانسه برای حرکت سقف و چراغ‌های Samsung کره برای نورپردازی فضای زیر آن استفاده شده است. عملکرد برقی سیستم، باز و بسته کردن پوشش را آسان‌تر می‌کند و نورپردازی نیز امکان استفاده بهتر از فضای حیاط را در ساعات شب فراهم می‌سازد.

با اجرای این پروژه، ظرفیت قابل استفاده مسجد برای حضور نمازگزاران افزایش یافت و حیاط آن به فضایی کاربردی‌تر در شرایط مختلف آب‌وهوایی تبدیل شد. در عین حال، توجه به ارتفاع سازه و هماهنگی آن با معماری سنتی بنا باعث شد عملکرد جدید با هویت تاریخی مسجد همراه شود. افزایش فضای نماز، حفظ اصالت معماری و امکان استفاده از حیاط در فصل‌های مختلف سال از مهم‌ترین دستاوردهای این پروژه بوده است.